Ο Οφθαλμός

Το μάτι λειτουργεί περίπου σαν μία φωτογραφική μηχανή. Οπως στη φωτογραφική μηχανή, το φως διέρχεται μέσα από το διάφραγμα και εστιάζεται από το φακό, έτσι και στο μάτι το φως διέρχεται από το κερατοειδή (το πρόσθιο διαφανή ιστό του ματιού – όπως το γυάλινο κάλυμμα του διαφράγματος μίας φωτογραφικής μηχανής), περνάει μέσα από την ίριδα (το “διάφραγμα”) και εστιάζεται από το φακό στον αμφιβληστροειδή, στην περιοχή της ωχράς κηλίδας. Ο αμφιβληστροειδής λειτουργεί αντίστοιχα με το φιλμ ή τον αισθητήρα μιας φωτογραφικής μηχανής, ενώ η ωχρά κηλίδα είναι η περιοχή μέγιστης ευκρίνειας.

Στο πρόσθιο μέρος του ματιού βρίσκεται ο κερατοειδής, ένας διαυγής, θολωτός ιστός που επιτρέπει στο φως να εισέρχεται στο μάτι

Πίσω από τον κερατοειδή υπάρχει η ίριδα. Η ίριδα είναι υπεύθυνη για το “χρώμα” του ματιού, το οποίο συνήθως είναι καφέ, πράσινο, ή μπλε. Η ίριδα αφήνει στη μέση ένα στρογγυλό άνοιγμα, την κόρη, για να περνά το φως. Η ίριδα λειτουργεί σα διάφραγμα. Η σύσπαση και η χάλασή της, αυξομειώνουν τη διάμετρο της κόρης και συνεπώς το φως το οποίο εισέρχεται τελικά στο μάτι. Στο φως η κόρη σμικρύνεται (μύση) ενώ στο σκοτάδι διαστέλλεται (μυδρίαση) για να περάσει περισσότερο φως. Αυτό γίνεται αντανακλαστικά από το αυτόνομο νευρικό σύστημα.

Ο κερατοειδής και ο φακός διαθλούν και συγκεντρώνουν τις ακτίνες του φωτός στον αμφιβληστροειδή, όπου εστιάζονται πάνω στην ωχρά κηλίδα.

Η ωχρά κηλίδα είναι υπεύθυνη για την κεντρική όραση υψηλής ευκρίνειας, ενώ οι υπόλοιπες περιοχές του αμφιβληστροειδούς συμβάλλουν κυρίως στην περιφερική όραση, στην αντίληψη της κίνησης και στην όραση σε χαμηλό φωτισμό.

Ο φακός μπορεί και αυξομειώνει το σχήμα του, μεταβάλλοντας ταυτόχρονα και τη διαθλαστική του δύναμη, με το μηχανισμό της προσαρμογής.

Ο χώρος ανάμεσα στο κερατοειδή και την ίριδα αποτελεί το πρόσθιο θάλαμο του ματιού. Ο πρόσθιος θάλαμος είναι γεμάτος από ένα διαυγές υγρό, το υδατοειδές υγρό, που συμβάλλει στη διατήρηση του σχήματος και της φυσιολογικής λειτουργίας του πρόσθιου τμήματος του οφθαλμού. Το υδατοειδές υγρό παράγεται από το ακτινωτό σώμα που βρίσκεται πίσω από την ίριδα, στη βάση της.Το υδατοειδές υγρό διέρχεται μέσω της κόρης προς τον πρόσθιο θάλαμο. Η σχέση ανάμεσα στο ρυθμό παραγωγής και απομάκρυνσης του υδατοειδούς υγρού καθορίζει την ενδοφθάλμια πίεση.

Η αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για γλαυκωματική βλάβη του οπτικού νεύρου και χαρακτηριστική κοίλανση της οπτικής θηλής.

Ο κερατοειδής και η ίριδα σχηματίζουν μεταξύ τους μία γωνία, τη γωνία του προσθίου θαλάμου. Η γωνία του προσθίου θαλάμου παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στο γλαύκωμα, ανάλογα με το αν είναι κλειστή ή ανοικτή γιατί από εκεί γίνεται η απομάκρυνση του υδατοειδούς υγρού. Πίσω από την ίριδα βρίσκεται ο κρυσταλλοειδής φακός. Το οπίσθιο τμήμα της κοιλότητας του βολβού, πίσω από το φακό, αποτελείται από το υαλοειδές σώμα, ένα ζελατινώδες, διαφανές υλικό. Τέλος στο εσώτερο τμήμα του ματιού υπάρχει ο αμφιβληστροειδής χιτώνας.

Ο αμφιβληστροειδής βρίσκεται εσωτερικά του χοριοειδούς χιτώνα, ο οποίος είναι πλούσιος σε αιμοφόρα αγγεία. Εξωτερικά ο βολβός περιβάλλεται από έναν λευκό, ανθεκτικό και αδιαφανή χιτώνα, που ονομάζεται σκληρός χιτώνας.

Ο αμφιβληστροειδής είναι ένας φωτοευαίσθητος χιτώνας που καλύπτει το εσωτερικό του οφθαλμού.

Τα φωτεινά ερεθίσματα προσλαμβάνονται από τα φωτοευαίσθητα κύτταρα του αμφιβληστροειδή και με πολύπλοκους μηχανισμούς μετατρέπονται σε νευρικά ερεθίσματα τα οποία μεταφέρονται στον εγκέφαλο μέσω του οπτικού νεύρου. Στη συνέχεια μέσω της οπτικής οδού, καταλήγουν στο πίσω μέρος του εγκεφάλου, στον οπτικό φλοιό όπου γίνεται και η επεξεργασία των ερεθισμάτων, η αντίληψη των εικόνων και η αίσθηση της όρασης. Το σημείο από το οποίο εξέρχεται το οπτικό νεύρο από τον οφθαλμό αποτελεί την οπτική θηλή.  

Σε ένα φυσιολογικό μάτι (εμμετρωπικό), ένα μάτι δηλαδή χωρίς διαθλαστικές ανωμαλίες όπως μυωπία, υπερμετρωπία ή αστιγματισμό, οι φωτεινές ακτίνες διέρχονται από τον κερατοειδή, την κόρη, το φακό, το υαλώδες και εστιάζουν, σχηματίζουν δηλαδή τα είδωλα των εξωτερικών αντικειμένων, στο πίσω μέρος του ματιού πάνω στον αμφιβληστροειδή και πιο συγκεκριμένα σε ένα σημείο που ονομάζεται ωχρά κηλίδα. Η ωχρά κηλίδα είναι υπεύθυνη για την κεντρική ευκρινή όραση ενώ ο υπόλοιπος αμφιβληστροειδής είναι υπεύθυνος για την περιφερική όραση. Τα είδωλα στην ωχρά κηλίδα προβάλλονται ανεστραμμένα, μετατρέπονται σε νευρικά ερεθίσματα και με τη βοήθεια του οπτικού νεύρου, μέσω της οπτικής οδού, καταλήγουν στο πίσω μέρος του εγκεφάλου, στον οπτικό φλοιό, όπου και δημιουργείται η αντίληψη της εικόνας.

Μυωπία.

Στον μύωπα , οι ακτίνες φωτός εστιάζουν μπροστά από τον αμφιβληστροειδή. Μπορείτε να δείτε καθαρά τα αντικείμενα που βρίσκονται κοντά σας , αλλά ότι βρίσκεται μακριά φαίνεται θολό.

Υπερμετρωπία.

Οι υπερμέτρωπες μπορούν να δουν καλύτερα τα αντικείμενα που βρίσκονται μακριά , αλλά δυσκολεύονται να εστιάσουν στα πιο κοντινά , γιατί οι ακτίνες του φωτός εστιάζουν πίσω από τον αμφιβληστροειδή.

Αστιγματισμός.

Στην περίπτωση αυτή και τα μακρινά και τα κοντινά αντικείμενα φαίνονται παραμορφωμένα. Αυτό συμβαίνει επειδή η καμπυλότητα του κερατοειδούς δεν είναι ομοιόμορφη σε όλη την επιφάνεια , με αποτέλεσμα οι ακτίνες του φωτός να μην εστιάζουν στο ίδιο επίπεδο.