Η ΑΜΒΛΥΩΠΙΑ
Η αμβλυωπία είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή της όρασης κατά την οποία μειώνεται η οπτική οξύτητα του ενός ή, σπανιότερα, και των δύο οφθαλμών, χωρίς να υπάρχει εμφανής οργανική βλάβη που να δικαιολογεί τη μείωση αυτή. Συχνά αναφέρεται και ως «τεμπέλικο μάτι» και αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες μειωμένης όρασης στην παιδική ηλικία.
Η αμβλυωπία αναπτύσσεται κατά την κρίσιμη περίοδο ανάπτυξης της όρασης, δηλαδή στα πρώτα χρόνια της ζωής, όταν ο οπτικός φλοιός του εγκεφάλου μαθαίνει να επεξεργάζεται τα οπτικά ερεθίσματα. Εάν για οποιονδήποτε λόγο η εικόνα που φτάνει από τον έναν οφθαλμό είναι δεν είναι καθαρή ή έχει διαφορετικό μέγεθος από την εικόνα του άλλου οφθαλμού, ο εγκέφαλος τείνει να «απωθεί» το ασθενέστερο οπτικό σήμα. Αυτό μπορεί να συμβεί σε περιπτώσεις μεγάλων διαθλαστικών σφαλμάτων ή ανισομετρωπίας όπου οι δύο οφθαλμοί διαφέρουν διαθλαστικά μεταξύ τους, σε σημαντικό βαθμό.
Με την πάροδο του χρόνου, αυτό οδηγεί σε μόνιμη μείωση της λειτουργικής όρασης του συγκεκριμένου οφθαλμού, γιατί ο εγκέφαλος απωθεί την εικόνα που προέρχεται από τον οφθαλμό που έχει το μεγαλύτερο διαθλαστικό σφάλμα. Με άλλα λόγια ο εγκέφαλος δε μαθαίνει να βλέπει από αυτόν τον οφθαλμό. Ουσιαστικά, ο ασθενής λειτουργεί κυρίως με τον έναν οφθαλμό, με αποτέλεσμα λειτουργικά μονόφθαλμη όραση»
ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ
Η αμβλυωπία μπορεί να προκληθεί από διάφορους παράγοντες που διαταράσσουν τη φυσιολογική οπτική εμπειρία κατά την παιδική ηλικία:
- Ανισομετρωπία: σημαντική διαφορά διαθλαστικού σφάλματος μεταξύ των δύο οφθαλμών
- Στραβισμός: απόκλιση των οφθαλμών, που οδηγεί σε καταστολή της εικόνας από τον έναν οφθαλμό
- Αποστέρηση όρασης: καταστάσεις που εμποδίζουν τη διέλευση του φωτός (π.χ. συγγενής καταρράκτης, πτώση βλεφάρου)
- Αδιόρθωτα διαθλαστικά σφάλματα σε κρίσιμη ηλικία ανάπτυξης της όρασης
ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ
Η βασική παθοφυσιολογική αρχή της αμβλυωπίας είναι η ανώριμη ανάπτυξη των οπτικών νευρικών οδών, λόγω ανεπαρκούς ή ασύμμετρης οπτικής διέγερσης. Ο εγκέφαλος, προκειμένου να αποφύγει τη σύγχυση από δύο ανόμοιες εικόνες, καταστέλλει την εικόνα του ασθενέστερου οφθαλμού. Αυτή η καταστολή, εάν παραταθεί, οδηγεί σε μόνιμη λειτουργική υπολειτουργία.
ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ
Η αμβλυωπία συνήθως δεν γίνεται άμεσα αντιληπτή από το παιδί, καθώς ο εγκέφαλος προσαρμόζεται στη μειωμένη όραση του ενός οφθαλμού. Συχνά ανευρίσκεται σε τυχαίο οφθαλμολογικό έλεγχο, για αυτό η σημασία της έγκαιρης οφθαλμολογικής εξέτασης σε παιδιά είναι πολύ μεγάλη.
Τα συχνότερα ευρήματα περιλαμβάνουν:
- Μειωμένη οπτική οξύτητα στον έναν οφθαλμό
- Κακή στερεοσκοπική όραση (βάθος)
- Απόκλιση του οφθαλμού σε περιπτώσεις στραβισμού
- Προτίμηση χρήσης του «καλού» οφθαλμού
ΔΙΑΓΝΩΣΗ
Η διάγνωση της αμβλυωπίας βασίζεται σε πλήρη οφθαλμολογική εξέταση, η οποία περιλαμβάνει:
- Μέτρηση οπτικής οξύτητας
- Έλεγχο διάθλασης με και χωρίς κυκλοπληγία
- Αξιολόγηση της οφθαλμικής ευθυγράμμισης
- Έλεγχο του πρόσθιου και οπίσθιου ημιμορίου για οργανικές αιτίες
Η έγκαιρη διάγνωση είναι κρίσιμη, καθώς η αποτελεσματικότητα της θεραπείας μειώνεται σημαντικά μετά την ολοκλήρωση της οπτικής ωρίμανσης.
ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ
Η θεραπεία της αμβλυωπίας στοχεύει στην ενίσχυση της χρήσης του αμβλυωπικού οφθαλμού κατά την κρίσιμη αναπτυξιακή περίοδο.
Οι βασικές θεραπευτικές προσεγγίσεις περιλαμβάνουν:
- Πλήρη διόρθωση διαθλαστικών σφαλμάτων με γυαλιά
- Απόκρυψη (patching) του υγιούς οφθαλμού, η διάρκεια είναι ανάλογη του βαθμού της αμβλυωπίας
- Φαρμακευτική θόλωση του υγιούς οφθαλμού (penalization) σε επιλεγμένες περιπτώσεις
- Αντιμετώπιση στραβισμού, όταν αυτός υπάρχει
- Χειρουργική αντιμετώπιση οργανικών αιτιών (π.χ. καταρράκτης, πτώση βλεφάρου)
Η αποτελεσματικότητα της θεραπείας είναι μεγαλύτερη όταν ξεκινά σε μικρή ηλικία, ενώ σε μεγαλύτερες ηλικίες η βελτίωση είναι πιο περιορισμένη.
ΠΡΟΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ
Η πρόγνωση της αμβλυωπίας εξαρτάται κυρίως από την ηλικία έναρξης της θεραπείας και την αιτία της διαταραχής. Η πρώιμη διάγνωση και αντιμετώπιση οδηγεί σε σημαντική ή και πλήρη αποκατάσταση της όρασης.
Η πρόληψη βασίζεται σε:
- Τακτικούς οφθαλμολογικούς ελέγχους στην παιδική ηλικία
- Έγκαιρη διόρθωση διαθλαστικών ανωμαλιών
- Άμεση αντιμετώπιση στραβισμού ή οργανικών εμποδίων όρασης
Η αμβλυωπία αποτελεί μια αναστρέψιμη κατά κύριο λόγο κατάσταση, εφόσον αντιμετωπιστεί εγκαίρως, και η έγκαιρη παρέμβαση είναι καθοριστική για τη φυσιολογική ανάπτυξη της όρασης και της διόφθαλμης λειτουργίας.
Κλείστε εξέταση
Μια προληπτική οφθαλμολογική εξέταση σε παιδιά μπορεί να είναι πολύ σημαντική για την όρασή τους.