Ο ΚΑΤΑΡΡΑΚΤΗΣ

Τι είναι ο καταρράκτης

Οι φυσιολογικοί φακοί των ματιών είναι τελείως διαφανείς και καθαροί σαν κρύσταλλο. Επιτρέπουν στο φως να περνά ελεύθερα και να φτάνει στον αμφιβληστροειδή. 

Καταρράκτης οφθαλμού

Ο Καταρράκτης είναι η θόλωση του φακού του ματιού. Οφείλεται συνήθως στη γήρανση του οργανισμού, αλλά μπορεί επίσης να προκληθεί από νοσήματα, τραυματισμούς στα μάτια, φάρμακα ή να είναι συγγενής (εκ γενετής). Μπορεί να εμφανιστεί στο ένα ή και στα δύο μάτια ταυτόχρονα. Για τον ασθενή, η όραση γίνεται σαν να βλέπει μέσα από θολό παράθυρο. Επηρεάζει κυρίως τους ηλικιωμένους.

Καταρράκτης

Τύποι καταρράκτη

Πυρηνικός καταρράκτης

Μπορεί να προκαλέσει μυωπική μετατόπιση και προσωρινή βελτίωση της κοντινής όρασης (π.χ. στο διάβασμα). Με την πάροδο του χρόνου, όμως, ο φακός θολώνει περισσότερο και η όραση μειώνεται.

Φλοιώδης καταρράκτης

Εμφανίζεται στον φλοιό του φακού και προκαλεί προοδευτική θόλωση της όρασης.

Οπίσθιος υποκαψικός καταρράκτης

Εντοπίζεται στο οπίσθιο τμήμα του φακού. Μπορεί να προκαλέσει δυσκολία στο διάβασμα και έντονο θάμβος γύρω από τα φώτα, ιδιαίτερα τη νύχτα.

Συγγενής καταρράκτης

Ορισμένα άτομα γεννιούνται με καταρράκτη ή τον αναπτύσσουν στην παιδική ηλικία. Εάν επηρεάζει την όραση, συνήθως αντιμετωπίζεται χειρουργικά μόλις διαγνωστεί.

Άλλες αιτίες εμφάνισης καταρράκτη

Ο καταρράκτης μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε περιπτώσεις όπως:

• μετατραυματικές βλάβες του ματιού
• παρατεταμένη χρήση στεροειδών φαρμάκων
• μετά από οφθαλμολογικές επεμβάσεις
• έκθεση σε ακτινοβολία
• άλλες παθολογικές καταστάσεις

Παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη καταρράκτη

Οι σημαντικότεροι παράγοντες που προδιαθέτουν στην εμφάνιση καταρράκτη είναι:

• Η προχωρημένη ηλικία
• Ο σακχαρώδης διαβήτης
• Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ
• Η μακροχρόνια έκθεση στην ηλιακή και υπεριώδη ακτινοβολία (UV)
• Η έκθεση σε ιονίζουσα ακτινοβολία, όπως κατά την ακτινοθεραπεία
• Προηγούμενος τραυματισμός του οφθαλμού
• Προηγηθείσα οφθαλμολογική επέμβαση
• Παρατεταμένη χρήση κορτικοστεροειδών φαρμάκων
• Οικογενειακό ιστορικό καταρράκτη
• Χρόνιες φλεγμονές του οφθαλμού

Πώς δημιουργείται ο καταρράκτης

Οι περισσότεροι καταρράκτες οφείλονται στη φυσιολογική γήρανση του οργανισμού ή σε τραυματισμούς του οφθαλμού. Ορισμένοι, ωστόσο, μπορεί να σχετίζονται με κληρονομικούς ή γενετικούς παράγοντες.

Ο φυσικός φακός του ματιού βρίσκεται πίσω από την ίριδα και εστιάζει το φως πάνω στον αμφιβληστροειδή, δημιουργώντας μια καθαρή εικόνα. Η λειτουργία του μοιάζει με εκείνη μιας φωτογραφικής μηχανής, όπου το φως διέρχεται μέσα από τον φακό και εστιάζεται στο φιλμ ή στον αισθητήρα.

Με την πάροδο της ηλικίας, ο φακός χάνει σταδιακά την ελαστικότητά του, γίνεται λιγότερο διαφανής και αρχίζουν να εμφανίζονται θολερότητες στο εσωτερικό του. Καθώς ο καταρράκτης εξελίσσεται, οι θολερότητες αυξάνονται σε μέγεθος και πυκνότητα, καταλαμβάνοντας μεγαλύτερο μέρος του φακού. Το φως πλέον διαχέεται και δεν μπορεί να φτάσει καθαρά στον αμφιβληστροειδή, με αποτέλεσμα τη δημιουργία θολής και αλλοιωμένης εικόνας.

Ο καταρράκτης μπορεί να εμφανιστεί στο ένα ή και στα δύο μάτια, συνήθως όμως εξελίσσεται με διαφορετικό ρυθμό σε κάθε μάτι.

Συμπτώματα του καταρράκτη

Στα αρχικά στάδια, ο καταρράκτης μπορεί να επηρεάζει μόνο ένα μικρό τμήμα του φακού και να μην προκαλεί εμφανή συμπτώματα. Για τον λόγο αυτό, πολλοί ασθενείς δεν αντιλαμβάνονται την παρουσία του.

Καθώς ο καταρράκτης εξελίσσεται, ο φακός θολώνει περισσότερο και η ποιότητα της όρασης μειώνεται σταδιακά. Ο ασθενής αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι η όρασή του δεν είναι πλέον καθαρή και ότι δυσκολεύεται περισσότερο στις καθημερινές δραστηριότητες, όπως το διάβασμα, η οδήγηση ή η αναγνώριση προσώπων.

Συμπτώματα του καταρράκτη

Τα συχνότερα συμπτώματα του καταρράκτη είναι:

• Θολή ή μειωμένη όραση.
• Δυσκολία στη νυχτερινή όραση.
• Θάμβος ή φωτοευαισθησία γύρω από τα φώτα, ιδιαίτερα κατά τη νυχτερινή οδήγηση.
• Συχνές αλλαγές στη συνταγή των γυαλιών ή των φακών επαφής.
• Εξασθένηση ή κιτρινωπή αλλοίωση των χρωμάτων.
• Μονόφθαλμη διπλωπία (διπλή όραση από το ένα μάτι).

Όταν η όρασή σας δεν είναι πλέον τόσο καθαρή όσο επιθυμείτε ή δυσκολεύεστε στις καθημερινές σας δραστηριότητες, είναι σημαντικό να εξεταστείτε από οφθαλμίατρο.

Ο καταρράκτης αποτελεί την κυριότερη αιτία αναστρέψιμης τύφλωσης παγκοσμίως και η χειρουργική του αντιμετώπιση είναι μία από τις πιο επιτυχημένες επεμβάσεις της σύγχρονης ιατρικής.

Πότε πρέπει να αντιμετωπίζεται ο καταρράκτης;

Η χειρουργική αντιμετώπιση του καταρράκτη ενδείκνυται όταν η μείωση της όρασης αρχίζει να επηρεάζει την ποιότητα ζωής και τις καθημερινές δραστηριότητες του ασθενούς, όπως:

• Την οδήγηση.
• Το διάβασμα.
• Την παρακολούθηση τηλεόρασης.
• Την εργασία.
• Τις καθημερινές μετακινήσεις και δραστηριότητες.

Στο παρελθόν υπήρχε η αντίληψη ότι ο καταρράκτης έπρεπε να «ωριμάσει» πριν αφαιρεθεί. Σήμερα αυτό δεν ισχύει. Οι σύγχρονες χειρουργικές τεχνικές προσφέρουν εξαιρετικά αποτελέσματα και επιτρέπουν την έγκαιρη αντιμετώπιση του προβλήματος. Αντίθετα, ένας πολύ προχωρημένος ή υπερώριμος καταρράκτης μπορεί να καταστήσει την επέμβαση πιο απαιτητική.

Γιατί οι ασθενείς επιλέγουν να χειρουργηθούν;

Οι συνηθέστεροι λόγοι για τους οποίους οι ασθενείς αποφασίζουν να υποβληθούν σε επέμβαση καταρράκτη είναι:

• Η σημαντική μείωση της όρασης.
• Η δυσκολία στην οδήγηση, ιδιαίτερα κατά τη νύχτα.
• Η δυσκολία στο διάβασμα.
• Η μειωμένη δυνατότητα εκτέλεσης καθημερινών δραστηριοτήτων λόγω χαμηλής όρασης.
• Η επιθυμία βελτίωσης της ποιότητας ζωής και της λειτουργικότητάς τους.

Όταν η μείωση της όρασης οφείλεται στον καταρράκτη, η χειρουργική αφαίρεσή του αποτελεί τη μοναδική αποτελεσματική θεραπεία, καθώς δεν υπάρχουν φάρμακα ή σταγόνες που να μπορούν να τον εξαλείψουν.

Πριν από την επέμβαση, ο ασθενής ενημερώνεται αναλυτικά για τη διαδικασία, τα αναμενόμενα αποτελέσματα, τη μετεγχειρητική πορεία, καθώς και για τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες ή επιπλοκές και τον τρόπο αντιμετώπισής τους.

Οφθαλμολογική εκτίμηση και προεγχειρητικός έλεγχος

Κατά την αρχική οφθαλμολογική εκτίμηση, ο γιατρός θα λάβει ένα πλήρες ιατρικό ιστορικό. Είναι σημαντικό να ενημερώσετε εάν:

• Πάσχετε από άλλα νοσήματα (π.χ. σακχαρώδη διαβήτη ή καρδιολογικά προβλήματα).
• Λαμβάνετε φαρμακευτική αγωγή.
• Έχετε αλλεργίες σε φάρμακα.
• Έχετε ιστορικό οφθαλμολογικών παθήσεων ή προηγούμενων οφθαλμολογικών επεμβάσεων.

Στη συνέχεια πραγματοποιείται πλήρης οφθαλμολογικός έλεγχος, ο οποίος συνήθως περιλαμβάνει:

• Μέτρηση οπτικής οξύτητας.
• Βυθοσκόπηση μετά από μυδρίαση.
• Τονομέτρηση για τη μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης.
• Ενδοθηλιομέτρηση ή άλλες εξειδικευμένες εξετάσεις, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο.
• Χειρουργική αντιμετώπιση του καταρράκτη

Σύγχρονες τεχνολογίες στη χειρουργική καταρράκτη

Η χειρουργική αντιμετώπιση του καταρράκτη εξελίσσεται συνεχώς, με στόχο τη μεγαλύτερη ακρίβεια, ασφάλεια και ταχύτερη αποκατάσταση της όρασης.

Μία από τις νεότερες τεχνικές είναι η MICS (Micro-Incision Cataract Surgery), κατά την οποία η επέμβαση πραγματοποιείται μέσω εξαιρετικά μικρών τομών, συνήθως μικρότερων των 2 χιλιοστών. Οι μικρότερες τομές συμβάλλουν στη μείωση του χειρουργικού τραύματος και στην ταχύτερη μετεγχειρητική αποκατάσταση.

Μια ακόμη τεχνολογική εξέλιξη είναι η χρήση του femtosecond laser σε επιλεγμένα στάδια της επέμβασης καταρράκτη. Το laser μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία των χειρουργικών τομών, την καψουλόρρηξη και τον προκατακερματισμό του φακού, προσφέροντας υψηλό βαθμό ακρίβειας και επαναληψιμότητας.

Παρότι οι τεχνολογίες αυτές αποτελούν σημαντικές εξελίξεις στη χειρουργική καταρράκτη, η κλασική φακοθρυψία εξακολουθεί να αποτελεί τη βασική μέθοδο αντιμετώπισης, με εξαιρετικά ποσοστά επιτυχίας και προβλέψιμα αποτελέσματα. 

Η επέμβαση καταρράκτη

Η επέμβαση καταρράκτη είναι μία ασφαλής και ιδιαίτερα αποτελεσματική χειρουργική διαδικασία. Πριν από την απόφαση για χειρουργική αντιμετώπιση απαιτείται πλήρης οφθαλμολογικός έλεγχος, ώστε να αξιολογηθεί η κατάσταση των ματιών και να καθοριστεί η καταλληλότερη θεραπευτική προσέγγιση.

Ακόμη και όταν η επέμβαση είναι απαραίτητη, σπάνια αποτελεί επείγουσα κατάσταση και συνήθως μπορεί να προγραμματιστεί σε χρόνο που εξυπηρετεί τον ασθενή.

Η επέμβαση πραγματοποιείται χωρίς ανάγκη νοσηλείας και ο ασθενής επιστρέφει στο σπίτι του την ίδια ημέρα. Η βελτίωση της όρασης αρχίζει συνήθως από τις πρώτες κιόλας ώρες ή ημέρες μετά την επέμβαση και συνεχίζεται σταδιακά κατά την περίοδο της ανάρρωσης.

Η αφαίρεση του καταρράκτη σήμερα πραγματοποιείται σχεδόν αποκλειστικά με τη μέθοδο της φακοθρυψίας. Πρόκειται για την πιο σύγχρονη και συχνότερα εφαρμοζόμενη τεχνική παγκοσμίως, με εξαιρετικά ποσοστά επιτυχίας.

Με τη βοήθεια χειρουργικού μικροσκοπίου δημιουργούνται δύο πολύ μικρές τομές στον κερατοειδή. Μέσω αυτών εισάγεται ειδικός στυλεός υπερήχων, ο οποίος θρυμματίζει και αναρροφά τον θολωμένο φακό. Στη συνέχεια τοποθετείται στη θέση του ένας διαφανής τεχνητός ενδοφακός.

Επέμβαση σχηματικά

Η επέμβαση πραγματοποιείται συνήθως με τοπική αναισθησία υπό μορφή οφθαλμικών σταγόνων, χωρίς ενέσεις και χωρίς ράμματα στις περισσότερες περιπτώσεις. Είναι ανώδυνη και διαρκεί συνήθως λίγα λεπτά.

Video της επέμβασης
Το video ενδεχομένως να ενοχλήσει όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με ιατρικές πράξεις. Εάν θέλετε να συνεχίσετε, μπορείτε να δείτε το video της επέμβασης εδώ

Μετά την επέμβαση

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μήνες ή χρόνια μετά, μπορεί να παρουσιαστεί θόλωση του οπισθίου περιφακίου, μια κατάσταση που ονομάζεται δευτερογενής καταρράκτης. Δεν πρόκειται για νέα πάθηση, αλλά για φυσιολογική αντίδραση του ιστού.

Η αντιμετώπιση γίνεται εύκολα με YAG laser, μια απλή, ανώδυνη και σύντομη διαδικασία που αποκαθιστά άμεσα την όραση.

Σε σπάνιες περιπτώσεις όπου η φακοθρυψία δεν είναι εφικτή, μπορεί να χρησιμοποιηθούν παλαιότερες χειρουργικές μέθοδοι.

Εξωπεριφακική αφαίρεση καταρράκτη (ECCE)

Κατά την τεχνική αυτή διατηρείται το περιφάκιο, ενώ ο φακός αφαιρείται μέσω μεγαλύτερης χειρουργικής τομής, μήκους περίπου 10–12 mm. Η επέμβαση απαιτεί συνήθως την τοποθέτηση ραμμάτων και σήμερα εφαρμόζεται σπάνια.

Ενδοπεριφακική αφαίρεση καταρράκτη (ICCE)

Πρόκειται για παλαιότερη μέθοδο κατά την οποία αφαιρείται ολόκληρος ο φακός μαζί με το περιφάκιο. Στη σύγχρονη οφθαλμοχειρουργική χρησιμοποιείται εξαιρετικά σπάνια.

Οι παλαιότερες τεχνικές, έχουν σχεδόν πλήρως αντικατασταθεί από τη φακοθρυψία, η οποία προσφέρει ταχύτερη αποκατάσταση, μικρότερες τομές, λιγότερες επιπλοκές και καλύτερα οπτικά αποτελέσματα.

Πρόληψη και αντιμετώπιση του καταρράκτη

Ο καταρράκτης, γενικά, δεν μπορεί να προληφθεί πλήρως. Ωστόσο, η εξέλιξή του μπορεί να επιβραδυνθεί με ορισμένα απλά μέτρα, όπως η χρήση γυαλιών ηλίου με προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία (UV), η διακοπή του καπνίσματος και η υιοθέτηση μιας υγιεινής διατροφής πλούσιας σε φρούτα, λαχανικά και άλλες τροφές που περιέχουν αντιοξειδωτικές ουσίες.

Σήμερα, όμως, η πρόληψη της εξέλιξης του καταρράκτη έχει μικρότερη σημασία σε σχέση με το παρελθόν, καθώς η χειρουργική επέμβαση καταρράκτη είναι ιδιαίτερα ασφαλής, αποτελεσματική και πραγματοποιείται με μεγάλη επιτυχία. Δεν είναι πλέον απαραίτητο να «ωριμάσει» ο καταρράκτης πριν αφαιρεθεί. Αντίθετα, όταν ο καταρράκτης παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα, ο φακός γίνεται πιο σκληρός και απαιτείται περισσότερη ενέργεια για την αφαίρεσή του, γεγονός που μπορεί να καταστήσει την επέμβαση πιο απαιτητική. Για τον λόγο αυτό, συνιστάται η έγκαιρη αντιμετώπιση του καταρράκτη.

Καταρράκτης και γλαύκωμα

Οι ασθενείς με γλαύκωμα δεν εμφανίζουν γενικά αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης καταρράκτη. Εξαίρεση αποτελούν ορισμένες μορφές δευτεροπαθούς γλαυκώματος που σχετίζονται με τραύμα, φλεγμονή ή μακροχρόνια χρήση κορτικοστεροειδών φαρμάκων.

Η μείωση της όρασης που προκαλείται από τον καταρράκτη μπορεί να αποκατασταθεί με την αφαίρεσή του. Αντίθετα, η απώλεια όρασης που έχει προκληθεί από βλάβη του οπτικού νεύρου λόγω γλαυκώματος δεν μπορεί να ανακτηθεί.

Σε αρκετούς ασθενείς παρατηρείται μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης μετά την επέμβαση καταρράκτη, χωρίς όμως αυτό να συμβαίνει σε όλες τις περιπτώσεις. Για τον λόγο αυτό, η παρακολούθηση του γλαυκώματος πρέπει να συνεχίζεται κανονικά και μετά τη χειρουργική επέμβαση.

Κορτικοστεροειδή και καταρράκτης

Οι ασθενείς που λαμβάνουν κορτικοστεροειδή για μεγάλο χρονικό διάστημα, είτε υπό μορφή οφθαλμικών σταγόνων, είτε από το στόμα, είτε εισπνεόμενα (όπως για τη θεραπεία του άσθματος), εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης καταρράκτη. Η συχνότερη μορφή που σχετίζεται με τη χρήση κορτικοστεροειδών είναι ο οπίσθιος υποκαψικός καταρράκτης.

Παρότι ο ακριβής μηχανισμός με τον οποίο τα κορτικοστεροειδή προκαλούν καταρράκτη δεν έχει πλήρως διευκρινιστεί, η συσχέτισή τους με την ανάπτυξή του είναι καλά τεκμηριωμένη.

Επιπλέον, τα κορτικοστεροειδή μπορεί να προκαλέσουν αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης σε ορισμένα άτομα, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση ή επιδείνωση γλαυκώματος. Για τον λόγο αυτό, οι ασθενείς που λαμβάνουν κορτικοστεροειδή για παρατεταμένο χρονικό διάστημα θα πρέπει να παρακολουθούνται τακτικά από οφθαλμίατρο.

Κλείστε εξέταση

Αν αντιμετωπίζετε θολή όραση ή συμπτώματα καταρράκτη, μην το καθυστερείτε.

Μια απλή οφθαλμολογική εξέταση μπορεί να σας δώσει ξεκάθαρη διάγνωση και λύση.